KO JE NEZNANI JUNAK KOJI POČIVA NA AVALI?
Postavio Redakcija Presstiž 24 Feb 2015 u 09:07 | Kategorija: Čari Beograda, Poslednje dodato, top | 0 Komentara

Velelepni spomenik Neznanom junaku na Avali, u opštini Voždovac, već skoro osam decenija krasi Beograd i, tokom tog perioda, iskristalisao se u jedan od njegovih zaštitnih znakova. Ipak, stvar koja je znatno manje poznata je da je ovaj spomenik izgrađen na mestu starog grada Žrnov, koji su koristili još drevni Rimljani, kasnije i Srbi, a nakon njih i Turci.

spomenik-neznanom-junaku

- Foto: Spomenik Neznanom junaku / wikimedia.org

Gradnja spomenika Neznanom junaku trajala je od 1934. do 1938. godine po planovima jednog od najvećih arhitekata i vajara 20. veka – Ivana Meštrovića. Ipak mnogo vekova, pa čak i dva milenijuma pre toga, to mesto je imalo izuzetan značaj za sve vlastodršce ovih krajeva i predstavljalo vrlo bitnu stratešku tačku. Fizički položaj Avale, kao tačka za odbranu Singidunuma i upravljanje rudnicima na obroncima Avale, uočili su stari Rimljani i na vrhu ove planine podigli utvrđenje Žrnov. Tokom cvetanja srednjovekovne Srbije, pomenuto utvrđenje Srbi su pretvorili u tvrđavu i znatno je učvrstili. Kroz celu epohu srednjovekovne srpske države, uticaj ove tvrđave je rastao i postao je veoma bitan u periodu despota Stefana Lazarevića, koji je od Ugara dobio Beograd, preporodio ga i učinio prestonicom i trgovačkim centrom, a značaj Žrnova, pre svega zbog odbrane od Turaka, u ovim nemirnim vremenima, znatno se povećao. Nakon smrti despota Stefana 1427. godine, Beograd je, prema dogovoru, vraćen Ugarima, a despot Đurađ nije uspeo da održi snagu države, tako da Žrnov, kao i cela despotovina, padaju pod Turke. Osmanilije su dodatno ojačale južni i istočni bedem grada, ali već 1444. godine krstaškim ratom kralja Ugarske, Vladislava, Janka Hunjadija i despota Đurađa, teritorije su vraćene, a despotovina,  mirom u Segedinu obnovljena, u svoj sastav ponovo je uključila Žrnov. Ipak, deceniju i po kasnije, 1458. godine u novom naletu Osmanlije definitivno zauzimaju Žrnov. Padom Beograda 1521. godine, Žrnov gubi svoj značaj i tvrđava je konačno napuštena u 18. veku.

zrnov

- Foto: grad Žrnov / www.magacin.org

Nakon nekoliko vekova, Žrnov se vremenom urušavao, a tokom Prvog svetskog rata, 1915. godine na tom mestu su nemački vojnici sahranili jednog srpskog vojnika i napisali Ein unbekannter serbischer Soldat – „Nepoznati srpski vojnik. Nepoznati srpski junak je, prema podacima komisije koja je otvorila grob, 1921. godine, sa namerom da utvrdi njegov identitet, došla do zaključka da je on pogođen austrijskom granatom. Njegovi posmrtni ostaci ležali su pokopani bez levog dela grudnog koša, koje je granata raznela, a njegova glava bila je položena na granatu sa kojom je bio pokopan. Posmrtni ostaci ovog vojnika bili su vrlo sitni, što ukazuje na to da se radi o vrlo mladom čoveku, ili čak dečaku, a vojnička amajlija koju su svi vojnici imali, sa urezanim imenom za slučaj da strada, nije pronađena kod njega, pretpostavlja se zbog toga što su trećepozivci, na brzinu regrutovani, i tako ozbiljna situacija nije davala vremena da se za njih izrade amajlije sa imenom. Ono što jasno ukazuje da je vojnik bio zaista srpski je to što je imao tipične cokule kakve je nosila samo srpska vojska i u šaci su mu bili metkovi kojim se srpska vojska snabdevala od 1908. godine.

neznani-junak-1937

- Foto: radovi na spomeniku 1937. godine / www.novosti.rs

Na mestu njegovog groba žitelji okolnih sela su 1922. godine podigli kameni spomenik, a kralj Aleksandar Karađorđević je, kasnije, samostalno izrazio želju da se na tom mestu, a u skladu sa tadašnjim običajem podizanja spomenika junacima Velikog rata širom Evrope, podigne velelepan spomenik koji će u budućnosti svedočiti o stradanju srpskog naroda tokom strahota iz rata. U akciju se krenulo brzo. Porušen je grad Žrnov i gradnja je počela 1934. godine, po nacrtima Ivana Meštrovića, i trajala je pune četiri godine. Po utisku koji je trebalo da ostavi ovaj spomenik, izabran je baš Meštrović, a svoje učešće u osmišljanju spomenika, uzeo je i sam kralj Aleksandar Karađorđević. Za mauzolej je korišćen crno-sivi granit, dopremljen iz rudnika kod Mostara, a nedaleko od mesta na kome se nalazi spomenik bile su postavljene barake u kojima su klesari pažljivo pripremali kamene blokove. Podloga za spomenik je urađena od armiranog betona, a ceo poduhvat su nadgledali stručnjaci Tehničke direkcije uprave Kraljevskog dvora. Pri vrhu mauzoleja, uklesano je – Aleksandar I Kralj Jugoslavije Neznanom junaku, a na suprotnoj strani godina završetka – 1938. U unutrašnjosti mauzoleja je prostorija u koju je kasnije prenet kovčeg sa posmrtnim ostacima Neznanog junaka.

spomenik-neznanom-junaku

- Foto: spomenik danas / en.wikipedia.org

Do mauzoleja se dolazi dugim pristupnim stazama i stepeništem koje se proteže od podnožja do vrha spomenika. Kroz spomenik se prolazi kroz dve kapije sa po četiri ženske figure u ulozi stubova, koje se nazivaju karijatide, i one su okrenute ka samom prolazu. Izvajane su u stojećem položaju, u različitim narodnim nošnjama koje su ukrašene nakitom. Lica su realistična a ruke su im na kukovima. Ove skulpture predstavljaju mlade žene, jedrog izgleda i simbolizuju majke svih palih ratnika tokom ne samo Prvog svetskog rata, već i svih ratova u periodu od 1912. do 1918. godine. Smatra se da je različitim nošnjama ovih skulptura Meštrović simbolizovao homogenost tadašnje jugoslovenske države i na taj način potpuno odgovorio zahtevima kralja Aleksandra. Meštrović je njima, po uputstvima kralja Aleksandra, predstavio Srbijanku, Južnosrbijanku, Vojvođanku, Bosanku, Crnogorku, Dalmatinku, Hrvaticu i Slovenku i to se može zaključiti prema stilu nošnje. Takođe, okolina samog spomenika je uređena 2006. godine, a spomenik od 1987. spada u kulturna dobra od izuzetnog značaja.

karijatide-avala

- Foto: karijatide / www.wikimedia.org

Zanimljivo je i to da se Branislav Nušić oštro protivio ideji da Neznani junak počiva na Avali, jer je smatrao da je to isuviše daleko od Beograđana koji su dužni da mu odaju počast i svoje tvrdnje je argumentovao time da se „na Avalu sklanjaju samo bogataši koji imaju novac i tamo  dovode svoje ljubavnice”. Ipak, kralj Aleksandar je odlučio da spomenik bude upravo tu postavljen i jedino tako je i moglo da bude. Nušić je predlagao da se mauzolej postavi u samom centru grada, na Trgu republike, na mestu gde danas stoji spomenik upravo njemu – Branislavu Nušiću.

Ipak i pored izdvojenosti iz grada, Neznani junak stoji na Avali sa koje se pruža pogled na Beograd, svedoči decenijama i još dugo će svedočiti o stradanju Srba u ratovima početkom 20. veka. Svakome ko želi da ga poseti, ne može biti daleko.

AUTOR: Radosav Tucović

Postavite komentar

XHTML: Možete koristiti ove tagove: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>